ပညာ၊ ပညာေရးနဲ႔ မင္းတို႔ရဲ႕အနာဂတ္
(ေနာက္ဆံုးႏွစ္ေက်ာင္းသားမ်ားကိုေျပာျပလိုသည့္အေၾကာင္းမ်ား)
Outlook, January/February 2010
အရင္းခံအတိုင္းေျပာရရင္ ေဟာတဲ့၊ ေျပာတဲ့အလုပ္ကိုလုပ္ဖို႔ ဆရာစိတ္အားမထက္သန္လွပါ။ ေဟာတာ၊ ေျပာတာ နားေထာင္လိုက္႐ုံနဲ႔ပဲ အျမင္အေတြးေတြ၊ အမူအက်င့္ေတြ ေျပာင္းသြားလိမ့္မယ္လို႔ထင္ရင္၊ ဒါဟာသိပ္ကို ေမွ်ာ္လင့္ လြန္းရာေရာက္တယ္။ သို႔ေပမဲ့လည္း မင္းတို႔ကိုေျပာျပခ်င္တဲ့အေၾကာင္းေလးေတြက ႐ွိလာျပန္တယ္။ အမွန္ေတာ့ ေဟာေျပာတယ္၊ ၾသ၀ါဒေပးတယ္ဆိုတာထက္ စဥ္းစားစရာတခ်ိဳ႕ မင္းတို႔ေခါင္းထဲထည့္ေပးဖို႔ ၾကိဳးစားၾကည့္ျခင္းသာ ျဖစ္တယ္။
ဒီလိုေျပာျဖစ္ေစတဲ့ အခ်က္ႏွစ္ခ်က္႐ွိတယ္။ ပထမအခ်က္က “ဒီဘာသာရပ္ေတြဘာေၾကာင့္သင္ရတာလို႔ထင္လဲ” ဆိုတဲ့ေမးခြန္းကိုေျဖတဲ့ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္ရဲ႕အေျဖပါ။ “ဌာနမွာအလုပ္လုပ္တဲ့အခါ အေထာက္အကူ ျဖစ္ေအာင္သင္ရတာ” လို႔သူကေျဖတယ္။ “ဌာနမွာအလုပ္၀င္မလုပ္ဘူး၊ ဒါမွမဟုတ္ ဌာနကမင္းတို႔ကို အလုပ္မခန္႔ ႏိုင္ေတာ့ဘူးဆိုရင္ သင္စရာမလိုေတာ့ဘူးလား” ဆိုတဲ့ေမးခြန္းအတြက္သူ႔မွာအေျဖမ႐ွိပါ။ အဲဒီလိုေမးခြန္းမ်ိဳးကိုလည္း ေမွ်ာ္လင့္ထားပံုမရပါ။
ဒုတိယအခ်က္ကဆရာေလးတစ္ဦး ျပန္ေျပာျပတဲ့စကားပါ။ အဲဒီဆရာေလးက အလုပ္ထဲေရာက္သြားၾကတဲ့ တပည့္ေဟာင္းတခ်ိဳ႕နဲ႔ ျပန္ေတြ႕တဲ့အခါ “ဆရာတို႔ေက်ာင္းမွာသင္ေပးလိုက္တာေတြက အလုပ္ထဲက်ဘာမွအသံုး မ၀င္ဘူး” လို႔ ေျပာၾကတယ္လို႔ဆိုတယ္။ တကယ္ပဲအသံုးမ၀င္တာလား၊ သံုးတတ္ရင္အသံုး၀င္ႏိုင္မလား၊ မင္းတို႔ စဥ္းစားၾကည့္ေစခ်င္တယ္။
ေနာက္ဆံုးႏွစ္ေရာက္ေနၾကျပီျဖစ္တဲ့မင္းတို႔အေနနဲ႔ ဌာနအေၾကာင္းကို ဆရာေတြဆီကအၾကိမ္ၾကိမ္ၾကားခဲ့ရျပီး ျဖစ္မွာပါ။ တကၠသိုလ္မွာသစ္ေတာပညာသင္ယူတာနဲ႔ ဌာနမွာအလုပ္ရတာဟာ ခုခ်ိန္ထိေတာ့ ဆက္ေနတဲ့ကြင္းဆက္ သဖြယ္ ျဖစ္ေနေသးေပမဲ့ ဒါဟာ ေၾကာင္း-က်ိဳး ဆက္ႏြယ္မႈေတာ့မဟုတ္ပါ။ ဆရာအလုပ္၀င္ကာစက ဆရာၾကီး တစ္ဦးက 'B.Sc. (Forestry) ဆိုတာ သစ္ေတာဌာနမဟုတ္ဘူးကြ” လို႔ေျပာတာၾကားေတာ့ သေဘာမေပါက္ခဲ့ပါ။ ဘြဲ႕ရျခင္းနဲ႔အလုပ္ရျခင္းကြင္းဆက္ကေလးကိုပဲ ေၾကာင္း-က်ိဳးဆက္ႏြယ္မႈလို႔ ထင္ခဲ့မိတာကိုး။ ဒီပညာသင္လို႔ ဒီအလုပ္ရတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ ဒီအလုပ္ရဖို႔ဒီပညာသင္ရတယ္လို့ပဲ မွတ္ယူခဲ့မိတယ္။
အမွန္ေတာ့ တကၠသိုလ္မွာ ဘြဲ႕ရတစ္ေယာက္အေနနဲ႔သိသင့္၊ တတ္သင့္တဲ့သစ္ေတာပညာ အေျခခံသေဘာတရား ေတြနဲ႔ ဘာသာရပ္ေတြကို သင္ေပးတာသာျဖစ္တယ္။ အလုပ္ခြင္မွာ ၾကံဳေတြ႕ရမဲ့အလုပ္ေတြအတြက္ တိုက္႐ိုက္ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္ေပးျခင္းေတာ့မဟုတ္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ဌာနမွာအလုပ္၀င္သည္ျဖစ္ေစ၊ မ၀င္သည္ျဖစ္ေစ၊ တကၠသိုလ္မွာ ဒါေတြကို သင္ေပးလိုက္မွာပါပဲ။ သင္ယူရမွာပါပဲ။
တကၠသိုလ္ပညာေရးနဲ႔အလုပ္ခြင္သင္တန္းေတြဟာ အသြင္ေရာ၊ အႏွစ္သာရပါကြာျခားတယ္။ အလုပ္ခြင္သင္တန္း ေတြက ေလ့က်င့္သင္ၾကားျခင္း"Training" တစ္ခုတည္းကိုဦးတည္တယ္။ ဒီလိုဆိုလိုက္ေတာ့ တကၠသိုလ္နဲ႔အလုပ္ခြင္ ဘာမွအဆက္အစပ္မ႐ွိဘူးလို႔ တစ္ဖက္စြန္းအျမင္ဆီေရာက္မသြားၾကပါနဲ႔။ ေက်ာင္းမွာသင္ခဲ့ ရတာေတြကိုအေျခခံျပီး လက္ေတြ႕ဘ၀ကျပႆနာေတြကိုေျဖ႐ွင္းလို႔ရတယ္ဆိုတာကိုလည္း ၾကံဳေတြ႕ရမွာပါပဲ။ မင္းတို႔ေက်ာင္းမွာသင္ခဲ့ရတဲ့ ဘာသာရပ္ေတြနဲ႔ မသက္ဆိုင္တာေတြကို အလုပ္ထဲမွာမလြဲမေသြေတြ႕ရမွာပဲ။ အဲဒါေတြအတြက္ပါ ၾကိဳတင္သင္ေပး လိုက္မွာပဲလို႔ေတာ့မေမွ်ာ္လင့္အပ္ပါ။
ဒါေတြကမင္းတို႔ရဲ႕ဘ၀အေတြ႕အၾကံဳေတြထဲက ေလ့လာသင္ယူရမွာ၊ မင္းတို႔ရဲ႕ ကိုယ္ပိုင္ဉာဏ္နဲ႔ အစြမ္းအစေတြကိုထုတ္ျပီး ေျဖ႐ွင္းရမဲ့အရာေတြျဖစ္တယ္။
ဒါေၾကာင့္ပဲ “ဆရာဆိုတာစာကိုသာသင္ရမွာမဟုတ္၊ စိတ္ကိုပါသင္ေပးရမွာ” ဆိုတဲ့ ဆရာေအာင္သင္းရဲ႕စကားကို ဆရာအလြန္သေဘာက်မိတယ္။ ေလ့လာသင္ယူျခင္းရဲ႕အႏွစ္သေဘာကိုသင္ေပးတာ၊ လက္ေတြ႕ဘ၀အတြက္ အဆင္သင့္ျဖစ္ေစဖို႔ စိတ္ကိုျပင္ဆင္ေပးတာေတြဟာ “စိတ္ကိုသင္တာ” လို႔ ဆရာေတာ့နားလည္မိတာပဲ။ မင္းတို႔ ကိုယ္တိုင္လည္း ေက်ာင္းမွာစာကိုသာသင္ရမွာမဟုတ္၊ စိတ္ကိုပါသင္ယူရမွာလို႔ နားလည္ထားသင့္တယ္။
တကၠသိုလ္ပညာေရးမွာ ေလ့လာသင္ယူျခင္း “Learning"နဲ႔ ေလ့က်င့္သင္ၾကားျခင္း “Training” ႏွစ္မ်ိဳးလံုးေပါင္းစပ္ ပါ၀င္ေပမဲ့လည္း Learning ကိုပိုအေလးကဲတယ္လို႔ ဆရာယူဆတယ္။ အသိဉာဏ္နဲ႔အေတြးအေခၚပါတဲ့ သင္ၾကားျခင္းကိုသာ တကၠသိုလ္ပညာေရးလို႔ေခၚထိုက္တယ္။ တကယ္ေတာ့ပညာေရးဆိုတာ ေက်ာင္းမွာသင္ရတာ သက္သက္မဟုတ္ဘူးဆိုတာမင္းတို႔လည္းသိတန္သေလာက္သိၾကမွာပါ။
ေက်ာင္းမွာဘာသာရပ္အမ်ိဳးမ်ိဳးသင္ၾကရေပမဲ့ ျခံဳျပီးေျပာရရင္ အဲဒါေတြဟာ အခ်က္အလက္ေတြ၊ ယူဆခ်က္ေတြ၊ သီအိုရီေတြ၊ အေျခခံသေဘာတရားေတြ၊ နည္းနာေတြ (Methods နဲ႔ နည္းလမ္းေတြ (Techniques)၊ သ႐ုပ္ခြဲစိစစ္ ခ်က္ေတြ၊ ေလ့လာသံုးသပ္ခ်က္ေတြ၊ ေကာက္ခ်က္ေတြ၊ ဒါေတြပါပဲ။ ဒီအထဲမွာ “အသိပညာ” ပါသလို “အတတ္ ပညာ” ေတြလည္းပါတယ္။ သိ႐ံု၊ တတ္႐ံုနဲ႔မျပီး “အသံုးခ်” ႏိုင္မွ “တကယ့္ပညာ” အဆင့္ကိုေရာက္မွာပါ။
တကၠသိုလ္ပညာေရးဟာ စာတစ္ခုတည္းသင္ေပးဖို႔မဟုတ္၊ မင္းတို႔ပိုင္းျခားေ၀ဖန္တတ္ဖို႔္၊ စဥ္းစားဆင္ျခင္တတ္ဖို႔ လည္းရည္႐ြယ္တယ္။ ဘယ္လို (ံHow) ဆိုတာထက္၊ ဘာေၾကာင့္ (Why) ဆိုတာကိုပိုအေလးေပးတယ္လို႔ ဆိုၾကတယ္။ “ဘာေၾကာင့္” ဆိုတာ ေသေသခ်ာခ်ာနားလည္ျပီး အဓိပၸါယ္႐ွိတဲ့၊ သင့္ေလ်ာ္တဲ့အေျဖတစ္ခုထုတ္ႏိုင္ဖို႔၊ ဒါမွမဟုတ္ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ေတြထဲက အသင့္ေတာ္ဆံုးေ႐ြးခ်ယ္မႈတစ္ခုျပဳႏိုင္ဖို႔၊ ဒီလိုရည္႐ြယ္တာပါ။
"Why” တစ္ခုရဲ႕ေနာက္မွာ ေနာက္ထပ္ “Why” ေတြ႐ွိႏိုင္ပါေသးတယ္။ အေျဖတစ္ခုကေန ေနာက္ထပ္ေမးခြန္း အသစ္တစ္ခုေပၚလာႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးမေတာ့ အရင္ကမရဘူးေသးတဲ့ “သိျခင္း” တစ္ခုရလိုက္ရင္၊ ဒါမွမဟုတ္ အဲဒီသိျခင္း “ဉာဏ္အလင္း” ကိုဦးတည္ေစမယ္ဆိုရင္ အဓိပၸါယ္႐ွိတဲ့ ေမးခြန္းေတြျဖစ္လိမ့္မယ္။ အဲဒီလိုေမးခြန္းမ်ိဳး ထုတ္တတ္ရင္ အတိုင္းထက္အလြန္ေပါ့။
လက္ေတြ႕ဘ၀မွာ “Why” နဲ႔မလံုေလာက္ေသးပါ။ “How” ကိုလည္းသိဖို႔လိုေသးတယ္။ “How” ကိုပါမသိရင္ ေျခ၊ လက္ေတြမလႈပ္႐ွားႏိုင္ပဲ စဥ္းစားတတ္တဲ့ဦးေခါင္းသာ႐ွိတဲ့ ခႏၶာကိုယ္လိုျဖစ္ေနေတာ့မွာေပါ့။ အလုပ္ခြင္ထဲမွာ မင္းတို႔မသင္ခဲ့၊ မသိခဲ့ရတဲ့ “ံHow” ေတြနဲ႔လည္း ၾကံဳေတြ႕ရမွာပါပဲ။ အဲဒီအခါ မင္းတို႔ေလ့လာ သင္ယူခဲ့တဲ့ “Why” က အေျဖရဲ႕လမ္းစကိုေပးေကာင္း ေပးႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။
ေမးခြန္းေမးတတ္႐ံုနဲ႔ အလုပ္ျဖစ္ျပီလို႔ေတာ့ တထစ္ခ်မဆိုႏိုင္ေသးပါ။ အေျဖေပးမဲ့ “ဆရာ” ဆိုတာ လက္ေတြ႕ဘ၀မွာ အျမဲမေတြ႕ႏိုင္ပါ။ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္သာအားကိုးေပေရာ့။ ေက်ာင္းမွာစာေမးပြဲေတြေျဖၾကတဲ့အခါ သင္ထားတာကိုပဲ ေမးမယ္ဆိုတာတြက္ထားလို႔ရေပမဲ့ လက္ေတြ႕ဘ၀ရဲ႕စာေမးပြဲေတြမွာေတာ့ သင္ထားတဲ့ထဲကပဲေမးလိမ့္မယ္လို႔ မေမွ်ာ္လင့္နဲ႔ေတာ့။ မၾကာခဏဆိုသလို မင္းတို႔ရင္ဆိုင္ရမဲ့ေမးခြန္းေတြဟာ ေက်ာင္းကသင္ေပးလိုက္တဲ့ေဘာင္ကေန ေက်ာ္သြားတာမ်ိဳးျဖစ္ေနလိမ့္မယ္။
အဲဒီလိုၾကံဳလာတဲ့အခါ “ေက်ာင္းကသင္ေပးလိုက္တာေတြကသံုးမရပါဘူး” ဆိုတဲ့အေတြးမ်ိဳး၀င္လာမိမွာပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ ကမၻာ့အေကာင္းဆံုးေက်ာင္းေတာ္ၾကီးေတြသည္ပင္လွ်င္ မင္းတို႔ဘ၀တစ္သက္တာၾကံဳလာႏိုင္သမွ် ေမးခြန္းေတြရဲ႕ အေျဖေတြခ်ည္းအားလံုးစုျပီး သင္ေပးလိုက္ႏိုင္မွာမဟုတ္ပါ။ ဘယ္အခ်ိန္၊ ဘယ္အခါမွာမွလည္း ဒီလိုျဖစ္လာႏိုင္စရာ မ႐ွိပါ။ အနာဂတ္မွာဘာေတြၾကံဳရမယ္ဆိုတာ ဘယ္သူမွတထစ္ခ်ေျပာႏိုင္တာမွမဟုတ္ပဲ။ မွန္းဆ႐ုံသာပဲတတ္ႏိုင္ ၾကတာမဟုတ္လား။ သင္ယူခဲ့တဲ့အေျခခံကိုအသံုးခ်ျပီး မင္းတို႔ရဲ႕အေတြ႕အၾကံဳ၊ အသိဉာဏ္နဲ႔ အေျဖ႐ွာရမွာပဲ ျဖစ္တယ္။
ကဲ...မင္းတို႔ရဲ႕အနာဂတ္အေၾကာင္း စဥ္းစားၾကည့္ၾကရေအာင္။ အနာဂတ္ကိုမွန္းဆတာဟာ လြယ္ကူတဲ့ကိစၥ မဟုတ္လို႔ ဆရာကေတာ့သိပ္ေ၀းေ၀းၾကီးကအေၾကာင္း မေျပာလိုပါ။ မင္းတို႔ေက်ာင္းကထြက္ခြါသြားျပီးတဲ့ေနာက္ သိပ္မၾကာခင္အခ်ိန္ကေလးကိုပဲFocusလုပ္ၾကည့္ၾကမယ္။ အမ်ားအားျဖင့္ အနာဂတ္ကိုလက္႐ွိ အလားအလာ (Trend) ေတြကေနမွန္းဆၾကည့္ၾကတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ကေတာ့ တစ္ခုထက္မက႐ွိႏိုင္တာေပါ့။ ျဖစ္တန္ရာအ႐ွိဆံုး ကိုမွန္းဆၾကည့္ရရင္ ခုလုပ္ေနရတဲ့ “ေပၚပင္အလုပ္ေတြ” ကို ကာလတစ္ခုထိေတာ့ ဆက္လုပ္ေနရဖြယ္႐ွိတယ္။ ေရ႐ွည္မွာေတာ့ေပၚပင္အလုပ္ေတြ လုပ္တတ္႐ံုနဲ႔ မျပီးေလာက္ ေတာ့ဘူး။
လက္႐ွိအေနအထားေတြက “Private Forestry” ဆီဦးတည္ဖို႔႐ွိတယ္။ ပုဂၢလိကလုပ္ငန္းထဲမွာ အလုပ္႐ွင္ေတြက မင္းတို႔ရဲ႕ကၽြမ္းက်င္မႈနဲ႔ စြမ္းရည္ကိုေမွ်ာ္လင့္ထားမွာပဲ။ သူတို႔ေမွ်ာ္လင့္ထားသေလာက္ မင္းတို႔လုပ္မေပးႏိုင္ရင္၊ ေသခ်ာတယ္။ အခ်ိန္မဆိုင္းကန္ထုတ္ခံရမွာပဲ။ ပုဂၢလိကက႑ဆိုတာမ်ိဳးက အျမတ္အစြန္းရတဲ့လုပ္ငန္းကိုပဲ လုပ္ၾက မွာမို႔ အေျပာလြယ္ျပီးအလုပ္ခက္တဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရး၊ လူမႈဘ၀ျမွင့္တင္ေရးဆိုတာမ်ိဳးေတြကေတာ့ Public Sector မွာပဲက်န္ေနလိမ့္မယ္။ အဲဒီအလုပ္မ်ိဳးေတြက လုပ္ရတာပိုပိုျပီးခက္လာမွာပဲ။
အနာဂတ္မွာ ဘာသာရပ္၊ ပညာရပ္ေတြရဲ႕ သေဘာသဘာ၀ေတြ ပိုျပီးေထြျပားလာမွာေသခ်ာတယ္။ နည္းပညာရဲ႕ လႊမ္းမိုးသက္ေရာက္မႈကလည္း သိပ္ကိုၾကီးမားမွာပဲ။ မင္းတို႔ေျဖရမဲ့ေမးခြန္းေတြ၊ ေျဖ႐ွင္းရမဲ့အက်ပ္အတည္းေတြ ကလည္း ပိုပိုျပီး႐ႈပ္ေထြးလာမယ္။ မင္းတို႔ရဲ႕ဘ၀ေတြဟာလည္း ဒီကေန႔ေလာက္႐ိုး႐ွင္းေတာ့မွာမဟုတ္ဘူး။
စိန္ေခၚမႈေတြပိုမ်ား၊ ပို႐ႈပ္ေထြး၊ ပိုၾကီးမားလာ၊ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈကလည္းပိုျပင္းထန္လာေလေတာ့ မင္းတို႔ သိထား၊ တတ္ထားသေလာက္ရယ္၊ စဥ္းစားတတ္တဲ့ေခါင္းရယ္ ေပါင္းလိုက္တာေတာင္လံုေလာက္ဦးမွာမဟုတ္ဘူး။
အျမဲတမ္းဆက္ျပီးေလ့လာသင္ယူေနရဦးမွာပဲျဖစ္တယ္။
အနာဂတ္ကိုအေသအခ်ာတြက္ဆဖို႔ ခက္ခဲသလို အနာဂတ္မွာျဖစ္လာမဲ့အေျခအေနေတြကို မင္းတို႔လႊမ္းမိုးႏိုင္ဖို႔ ဆိုတာကလည္း မျဖစ္ႏိုင္သေလာက္ပဲ။ မင္းတို႔လုပ္ႏိုင္တာက အေျခအေန၊ အေျပာင္းအလဲေတြေအာက္မွာ လိုက္ေလ်ာညီေထြေနႏိုင္တဲ့သူျဖစ္ေအာင္၊ အဲဒီကတဆင့္တက္ျပီး ေပၚလာတဲ့အခြင့္အလမ္းေတြကို အမိအရယူႏိုင္တဲ့ အရည္အခ်င္း႐ွိလာေအာင္လုပ္ယူဖို႔ပဲ။ အဲဒီအတြက္ျပင္ဆင္ထားခ်င္တယ္ဆိုရင္ေတာ့
မင္းတို႔ရဲ႕ဒီSemester ေလးဟာ ေက်ာင္းသားဘ၀မွာ ေနာက္ဆံုးရလိုက္တဲ့ အခ်ိန္ကေလးပဲျဖစ္လိမ့္မယ္။
မေအာင္ျမင္ေသာ ေက်ာင္းဆရာတစ္ေယာက္၏ အားထုတ္မႈ လက္ရာရွင္ က်ေနာ့္မိတ္ေဆြ ပါခ်ဴပ္ရဲ ့အဲဒိေန ့က အျပီးမသတ္လိုက္ရတဲ့ ပို ့ခ်မႈ အစအဆံုးပါခင္ဗ်ာ
